Имандылық иірімдері туралы 564
Имандылық туралы қазақ мақал-мәтелдері: ар-ождан, адалдық, мейірім мен рухани тәрбиеге жетелер нақылдар.
564
Мақал-мәтел
186.1K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
Жыртық үйдің де құдайы бар.
Негізгі мағынасы Жыртық үйдің де құдайы бар деген мақалдың тура мағынасы — кедей, жұпыны, тозған үйдің де иесі…
Көңілсізден көзсіз бала туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көңілі жабырқау, іші мұңға толы әйелден көзсіз бала туады деген көне…
Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
Адамгершілігі ниетінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шын болмысы сыртқы көрінісінен ғана емес, ішкі дүниесінен танылатынын айтады. «Ұяты…
Аруақ аттаған оңбайды.
Негізгі мағынасы «Аруақ аттаған оңбайды» деген мақал ата-баба рухын, өткеннің аманатын, елдің киесін сыйламаған адам…
Таспен атқанды аспен ат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жамандық жасағанға жамандықпен емес, жақсылықпен жауап бер дегенді білдіреді. Тура…
Су бергеннің сауабы бар,
Су төккеннің сұрауы бар.
Су төккеннің сұрауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсылық жасаған адамның еңбегі зая кетпейтінін, ал орынсыз қиянат пен ысыраптың жауапсыз…
Ораза, намаз - тоқтықта,
Иман кетер жоқтықта.
Иман кетер жоқтықта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының дінге беріктігі, сабыры мен иманы қиындықта сыналатынын білдіреді. Тура…
Жетімді жылатпа.
Негізгі мағынасы Жетімді жылатпа деген сөздің тура мағынасы — ата-анасынан айырылған, қорғансыз қалған баланың көз…
Адамның басы - Алланың добы .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тағдыры өз қолында ғана емес, Жаратушының құзырында екенін білдіреді. Тура…
Қонақасы - Тәңір ақысы.
Негізгі мағынасы Қонақасы — келген мейманға берілетін дәм, дастарқан. «Тәңір ақысы» дегені — қонақты күту жай ғана әдет…
Тура биде туған жоқ,
Туғанды биде иман жоқ.
Туғанды биде иман жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділдік пен адалдықты жоғары қояды. Тура би — туысына, досына, өз мүддесіне қарамай…
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де…
Аққа Құдай жақ.
Негізгі мағынасы «Аққа Құдай жақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақ, яғни таза нәрсеге Құдайдың жәрдемі мен қолдауы…
Адамзат бүгін адам, ертең топырақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі өткінші екенін ескертеді: бүгін тірі, саналы, күш-қайраты бар адам ертең-ақ…
Көзі соқырдан көңілі соқыр жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі көрмейтін адамнан гөрі, көңілі соқыр, яғни жүрегі мен түсінігі тар…
Құдай бір айналдырса , шыр айналдырады .
Негізгі мағынасы Құдай бір айналдырса, адамды бір-ақ сәтте тағдырдың ауыр сынына ұшыратуы мүмкін деген ой айтылады…
Жалғыздың жары - Құдай .
Негізгі мағынасы Жалғыз адамның тірегі де, демеуі де көбіне Құдай деп түсіндіріледі. Бұл мақал тура мағынасында жалғыз…
Тойсаң тоба қыл.
Негізгі мағынасы «Тойсаң тоба қыл» деген мақал адамға қанағат пен шүкірді ескертеді. Тура мағынасында, қарны тойған…
Кеудесі түкті Жер-ана,
Құт дарыт та, жарылқа.
Құт дарыт та, жарылқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Жер-ананы тіршіліктің бастауы, ырыс пен несібенің көзі ретінде қастерлейді. «Кеудесі түкті»…
Құдай атқан оңалар ,
Аруақ атқан оңалмас .
Аруақ атқан оңалмас .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге түскен ауыр сөз бен жаман қарғыс бірдей емес деген ойды…
Құран сөзі - Құдай сөзі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Құранның Алланың сөзі, яғни мұсылман үшін ең қасиетті, ең шынайы әрі ең сенімді рухани кітап…
Қырық жыл қырғын келсе де,
Ажалды өледі.
Ажалды өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қанша ауыр соғыс, қырғын, нәубет келсе де, ажалы жеткен адам бәрібір…
Жетім, жетім демеңіз,
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жетім баланы кемсітуге, оған төмен қарап, құқығын таптауға болмайтынын ескертеді. Тура…
Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар.
Негізгі мағынасы Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар деген мақал ата-ана мейірімі мен қамқорлығынан айырылған жанның…
Құданы Құдай қосады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құдалықтың, яғни екі жақтың құдаласуы адамның өз еркімен ғана емес…
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса да…
Адамның дегені болмайды ,
Алланың дегені болады.
Алланың дегені болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойлағаны әрдайым орындала бермейтінін, ал бәрі Жаратқанның қалауымен болатынын…
Жарлы болсаң да, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей, тұрмысы төмен болсаң да, ар-намысыңды, адамдық қасиетіңді жоғалтпа…
Құдай қосқан құда болады,
Пайғамбар қосқан дос болады.
Пайғамбар қосқан дос болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалық пен достықтың кездейсоқ емес, киелі байланыс екенін білдіреді. Тура мағынасында құда…
Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
Сараң малын қорғайды.
Негізгі мағынасы Ақылды адам ең алдымен өз арын, намысын, адамдық қадірін сақтайды. Ол үшін ар-ұят байлықтан да жоғары…
Мединеде - Мұхаммед,
Түркістанда - Қожа Ахмет,
Самарқанда - Шер Ахмет,
Маңғыстауда - Пір Бекет.
Түркістанда - Қожа Ахмет,
Самарқанда - Шер Ахмет,
Маңғыстауда - Пір Бекет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қасиетті, киелі орындарды құрметтеуді білдіреді. Мұнда Мединедегі Мұхаммед пайғамбар…
Адамның ана сүйегін, әке қанын,
Тәңірі жанын береді.
Тәңірі жанын береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның дүниеге келуі мен болмысын үш үлкен күшпен байланыстырады: ана — дене бітімін, әке…
Кәпір тоқ болса, мұсылман тыныш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ортада жат, бөтен, тіпті дін айырмасы бар адам тоқ әрі жайлы болса…
Көкірек таза болмаса,
Көз тазасы не керек?
Жаның таза болмаса,
Тіл тазасы не керек?
Көз тазасы не керек?
Жаның таза болмаса,
Тіл тазасы не керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның көкірегі, жаны таза болмаса, сыртқы тазалықтың пайдасы шамалы…
Әйелдің пірі - Бибі Фатима
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел затын құрметтеуді, аналық мейірім мен ибалықты биік қоюды білдіреді. Тура мағынасында…
Ең көп оқылған
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
«Имандылық иірімдері туралы» санатында адам бойындағы ар-ождан, адалдық, ұят, мейірім, сабыр секілді қасиеттерді ұлықтайтын қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Бұл нақылдар иманның тек діни ұғым емес, күнделікті мінез-құлық, ниет тазалығы, әділ сөз бен тура істің өлшемі екенін ұқтырады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.