Ыстықтан ет күйеді,
Ұяттан бет күйеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сыртқы күйі мен ішкі намысын салыстырады. Тура мағынада, ыстыққа түскен еттің күйетіні белгілі; ал астарлы мағынада, ұятты іс жасаған адамның беті қызарып, ар-ожданы мазасызданады. Яғни, жаман қылық пен арсыз әрекет адамға рухани ауырлық әкеледі, оны ел алдында да, өз алдында да қысылтады. Мақал адамды ұятты сақтауға, ардан аттамауға тәрбиелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ет» — адамның тәні, ал «бет» — адамның абыройы мен намысының белгісі. Ыстықтан еттің күйюі — табиғи құбылыс, ал ұяттан беттің күйюі — адамның ішкі жан дүниесіндегі қысылу, қызару, ардың оянуы. Халық осы екі бейнені қатар алып, ұят сезімін денелік әсермен өте дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе тәртіп, әдеп, жауапкершілік мәселесінде орынды айтылады. Мысалы, бір оқушы емтиханда көшіріп ұсталып қалса, кейін сыныптастарының алдында ұялып қалады — осы сәтте «ұяттан бет күйеді» деген сөз дәл келеді. Мұндайда мақал адамды адал болуға, теріс қадамнан сақтануға үндейді.
Uıattan bet kúıedi.