Ерді асы үшін сыйлама,
Басы үшін сыйла.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қадірі оның сыртқы пайдасымен емес, өз болмысымен, ақылымен, абыройымен өлшенетінін айтады. «Асы үшін сыйлама» дегені — біреуді берген асына, байлығына, пайдасына бола ғана құрметтеме деген сөз. Ал «Басы үшін сыйла» — яғни оның елге, ортаға сыйлы ойы, парасаты, адамдық қасиеті үшін құрметте деген астар бар. Мақал шын сыйластықтың мүддеге емес, тұлғаға негізделуі керегін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — адамның қолындағы дүние, нәпақа, материалдық пайда. Ол уақытша, бүгін бар, ертең жоқ. Ал «бас» — ақылдың, парасаттың, шешімнің, ар-намыстың белгісі. Қазақ ұғымында «бас» тек дене мүшесі емес, ой мен беделдің нышаны ретінде алынады. Сондықтан мақал адамды байлығы үшін емес, ақыл-ойы мен мінезі үшін бағалауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақалды қызметте, достықта, аралас-қатынаста жиі қолдануға болады. Мысалы, біреу адамды тек ақшасына немесе берген көмегіне қарап құрметтесе, ол сыйластық берік болмайды. Ал адам еңбегімен, біліммен, әділдігімен бағаланса, қарым-қатынас та шынайы болады. Мәселен, ұжымды басқаратын адамды байлығына емес, әділ шешімі мен жауапкершілігіне қарап сыйлау керек.
Basy úshin syıla.