Ерді асы үшін сыйлама,
Басы үшін сыйла.
«Ерді асы үшін сыйлама, Басы үшін сыйла.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қадірі оның сыртқы пайдасымен емес, өз болмысымен, ақылымен, абыройымен өлшенетінін айтады. «Асы үшін сыйлама» дегені — біреуді берген асына, байлығына, пайдасына бола ғана құрметтеме деген сөз. Ал «Басы үшін сыйла» — яғни оның елге, ортаға сыйлы ойы, парасаты, адамдық қасиеті үшін құрметте деген астар бар. Мақал шын сыйластықтың мүддеге емес, тұлғаға негізделуі керегін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — адамның қолындағы дүние, нәпақа, материалдық пайда. Ол уақытша, бүгін бар, ертең жоқ. Ал «бас» — ақылдың, парасаттың, шешімнің, ар-намыстың белгісі. Қазақ ұғымында «бас» тек дене мүшесі емес, ой мен беделдің нышаны ретінде алынады. Сондықтан мақал адамды байлығы үшін емес, ақыл-ойы мен мінезі үшін бағалауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақалды қызметте, достықта, аралас-қатынаста жиі қолдануға болады. Мысалы, біреу адамды тек ақшасына немесе берген көмегіне қарап құрметтесе, ол сыйластық берік болмайды. Ал адам еңбегімен, біліммен, әділдігімен бағаланса, қарым-қатынас та шынайы болады. Мәселен, ұжымды басқаратын адамды байлығына емес, әділ шешімі мен жауапкершілігіне қарап сыйлау керек.
Basy úshin syıla.