Жақыныңды жаттай сыйла,
Жат жанынан түңілсін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз жақынын, туысы мен танысын жат адамнан кем көрмей, бар ықыласпен сыйлауды үйретеді. «Жақыныңды жаттай сыйла» дегені — өз адамыңа да сырт көзге көрсеткендей әдеппен, құрметпен қара деген сөз. Ал «Жат жанынан түңілсін» дегені — бөтен адам сенің сыйыңды, бірлігіңді көріп, тіпті жатырқап, араласуға именсін, яғни сенің ортаң берік, тәрбиелі екенін аңғарсын деген астарлы ойды білдіреді. Мұнда туыстыққа ғана емес, адамдық әдепке де мән беріледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақын» — тек қан жағынан туыс емес, өзіңе етене адам, ал «жат» — сырттан келген, бөгде кісі. «Жаттай сыйлау» деген тіркес сыйластықтың шынайы, салмақты болуын аңғартады. «Жанынан түңілу» — біреудің жүрексінуі, жоламай қоюы емес, керісінше, сенің ортаңдағы тәртіп пен сыйды көріп, өзін шет ұстауы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасында, жұмыста, көрші-қолаң арасында өте орынды. Мысалы, адам өз әріптесін тек таныс болғаны үшін емес, мәртебелі қонақтай құрметтеп сөйлесе, ұжымда сыйластық күшейеді. Сонда сырттан келген адам да сол ортаның мәдениетіне тәнті болады.
Jat janynan túńilsin.