Ұяттан безген арын саудаға салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам ұяттан безіп, ештеңеден тартынбайтын күйге түседі; астарлы мағынасында — арсыздық күшейсе, адам өз қадірін, беделін, тіпті адамдық қасиетін де пайда үшін сатуы мүмкін деген ескерту бар. Мұнда ұят пен ар бір-бірімен тығыз байланыста берілген: ұяты бар кісі шектен аспайды, ал ұяттан айрылған жан дұрыс пен бұрыстың арасын ажыратудан қалады.
Образдар мен теңеулер
«Ұяттан безу» — адамның ішкі тежеуінен, адамгершілік тежегінен айырылуы. «Арын саудаға салу» — ар-намысты базардағы заттай сатуға теңеу; яғни пайда, мақтан не жеке мүдде үшін намысты құрбан ету. Бұл өте өткір образ, өйткені арды саудаға салу ең төмен құлдырауды білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жемқорлық, өтірік, арсыз бәсеке сияқты жағдайларда қолдануға болады. Мысалы, бір адам қызметте өсу үшін әділетсіздікке барып, шындықты бұрмаласа, жұрт оның ұяттан айырылғанын айтады. Бұл мақал адамға абыройды ақшадан да, пайдадан да биік қоюды ескертеді.