Ұяттан кісі өлмейді,
Бетте сызы қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ұятқа қалуы немесе қысылып-қымтырылуы өмірден айырып жібермейтінін айтады. Яғни бір сәттік ыңғайсыздық, сөгіс не масқара болу адамды «өлтірмейді», бірақ оның бетінде, абыройында із қалады. Астарлы мағынасы — ұятты істің салдары ұзақ сақталады, сондықтан адам ар-намысын сақтап, теріс қадамнан аулақ болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бетте сызы қалады» деген тіркес тура мағынада бетке түскен ізді білдірмейді. Бұл — рухани жара, намысқа түскен дақ, ел ішіндегі беделдің бәсеңдеуі деген бейнелі сөз. «Ұяттан кісі өлмейді» деуі арқылы халық адамның қателіктен сабақ алып, оны көтере білуі қажет екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға көпшілік алдында қателесуден қатты қорықпауға, бірақ сол қателікті қайталамауға үйретеді. Мысалы, студент сабақта дұрыс жауап бере алмай қалса, қысылғанмен, бұл оның өмірін тоқтатпайды; керісінше, келесіде дайындалып келуге себеп болады. Дегенмен орынсыз қылықтан келген ұяттың ізі ұзақ сақталатынын ұмытпау керек.
Bette syzy qalady.