Не ер болып шық,
Не жер болып шық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екіұдай күйде қалмай, батыл шешімге келуге үндейді. Тура мағынасында «не ер болып шық» — ерлік көрсет, жігер таныт дегені; «не жер болып шық» — мүлде әрекетсіз қалмай, бір тоқтамға кел деген ишара. Астарлы мағынасында адам істі бастаса, соны жауапкершілікпен соңына дейін жеткізуі керек, қорқақтық пен екілену жараспайды. Қазақ танымында ерлік тек соғыста емес, күнделікті өмірде де табандылық, намыс, мінез арқылы көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» — қайсар, намысты, шешімді адам бейнесі. Ал «жер» сөзі қарсы мәнде қолданылып, дәрменсіздік, төмендеу, сүріну, тіпті беті қайту сияқты күйді аңғартады. Яғни мақал адамды биіктік пен жігерге шақырады, ал жалтақтық пен босаңдықты әжуалайды. Қарама-қарсы екі образ арқылы өмірдегі таңдаудың салмағы айқындалады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де оқуда, жұмыста, бизнесте, спортта жиі қолданылады. Мысалы, адам жаңа жоба бастайын деп жүріп, қорқып шешім қабылдамай жүрсе, «не ер болып шық, не жер болып шық» деп, батыл қадам жасауға шақырады. Яғни істі созбай, нақты әрекет ету керек деген ой береді.
Ne jer bolyp shyq.