Құдайдан қорық,
Пендеден ұял.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екі нәрсеге тәрбиелейді: біріншісі — Жаратушыдан қорқу, яғни күнәдан, теріс іс пен әділетсіздіктен сақтану; екіншісі — пендеден ұялу, яғни ел алдында ар-ұятты жоғары қою. Тура мағынасында адамға ескерту жасалады, ал астарлы мағынасы — сыртқы бақылаудан бұрын ішкі иманды, арды және жауапкершілікті күшейту. Адам құдайдан именсе, жамандыққа бармайды; жұрттан ұялса, сөзі мен ісіне тиянақтылықпен қарайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Құдайдан қорық» тіркесі қорқыныш емес, иман мен тәубені білдіреді. Ол адамның жүрегіндегі тежегіш күш сияқты. Ал «пендеден ұял» дегені — қоғамның көзқарасын, елдің сынын, ардың таразысын меңзейді. Яғни адам тек заңнан емес, өз ұятынан да жауап беруі керек. «Құдай» мен «пенде» қатар келуі рухани және әлеуметтік жауапкершілікті бірдей көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе адалдық, тәртіп, жауапкершілік керек кезде айтылады. Мысалы, біреу жұмыста өтірік есеп бермек болса, үлкендер: «Құдайдан қорық, пендеден ұял» деп ескертіп, арсыздықтың соңы жақсылыққа апармайтынын түсіндіреді. Бұл сөз адамды ішкі тәрбиеге, адал жолды таңдауға шақырады.
Pendeden uıal.