Ұялмаған өлеңші болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұялмаған өлеңші болады» деген мақалдың тура мағынасы — ұялмай, тайсалмай сөйлеген адам өлең айтып, көптің алдына шыға алады деген ой. Астарлы мағынасы — өнердің, әсіресе сөз өнерінің жолында қысылу емес, батылдық қажет. Адам өз қабілетін көрсету үшін намыстанып тұйықталып қалмай, талаптанып, жұрт алдында еркін әрекет етуі керек. Сонымен бірге бұл мақал кейде орынсыз батылдықты да аңғартады: ұятты білмей, қолынан келмесе де өз-өзін жарнамалайтын адамды меңзеуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өлеңші» — жай ғана ақын емес, өнерлі, көп алдында сөз сөйлей білетін адам бейнесі. «Ұялмаған» сөзі оның ішкі қысылуын жеңіп, жұрттан именбей шыққанын көрсетеді. Қазақ ұғымында өлең айту — тек өлең оқу емес, ел алдына шығу, ойды ашық жеткізу, сенім таныту. Сондықтан бұл тіркес батылдық пен ұяттың арасындағы нәзік шекті білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды көпшілік алдында сөйлеуден тартынбайтын, өзін еркін көрсететін адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір адам ән айтуға не сахнаға шығуға аса дайын болмаса да, қысылмай қатысып, бірте-бірте шеберлігін дамытады. Сонда «ұялмаған өлеңші болады» деген сөз оның батылдығын не артық еркіндігін сипаттайды.