Арсыз - адамның қоры.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Арсыз - адамның қоры» деген мақал ар-ұяттан айырылған адамның қадірі болмайтынын білдіреді. Мұндағы арсыз — ұятты, намысты, адамгершілік өлшемін елемейтін кісі. Қор сөзі төмен, қадірсіз, сыйсыз деген мағынада қолданылады. Яғни, байлығы да, білімі де, күші де бар болса да, ар-ұяты жоқ адам ел алдында сый таппайды. Астарына үңілсек, адамның шын бағасы оның мінезі мен әдебінде, намысы мен ұятында жатыр.
Образдар мен теңеулер
Бұл мақалда «қор» сөзі адамның рухани төмендігін бейнелейді. Қазақ танымында ар — адамның ішкі тірегі, ал ұят — оның бет-беделі. Сондықтан арсыздық адамды кішірейтіп, абыройдан айырады. Мақал қысқа болса да, адамды ішкі тазалыққа, өзін тежей білуге шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өтірік айту, біреудің еңбегін иемдену, үлкенді сыйламау сияқты қылықтарға байланысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер өзгенің жасаған жұмысын өзінікі етіп көрсетсе, әріптестері оның бұл әрекетін ұятсыздық деп бағалайды. Осындайда «Арсыз - адамның қоры» деп, адалдық пен ардың бәрінен биік екенін еске салады.