Ұятсыздың беті күшала.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұятсыздың беті күшала» деген мақал ұяттан безген, ар-намысты ойламайтын адамның беті қатайып, ештеңеден тайсалмайтынын білдіреді. Тура мағынасында күшала — күйе, дақ, қараңғы түс. Ал астарлы мағынасы бойынша бұл сөз адамның ішкі кірі мен ұятсыз мінезі бетіне шыққандай, өңі де, ісі де шірігенін меңзейді. Яғни ұятты адам қателессе, қысылып, өзін жөндеуге тырысады; ал ұятсыз адамға сөз де, сын да өтпейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бет» — адамның абыройы мен сыртқы келбетінің символы. «Күшала» — қарайған, кірлеген нәрсенің бейнесі. Екеуі қосылып, рухани былғанышты, арсыздықты әсерлі көрсетеді. Халық қара түсті, дақ түскен нәрсені жақтырмағандай, ұятсыздықты да жаман қасиет деп таниды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ар-ұятты жоғалтқан, өз қателігін мойындамайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұрт алдында өтірік айтып, әшкере болса да, ұялмай ақтала берсе, «ұятсыздың беті күшала екен» деп айтуға болады. Бұл сөз адамды намысқа, өзін-өзі түзетуге шақырады.