Көңілдің жықпас, көйлек жыртпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен көңіл күйінің тазалығын меңзейді. Яғни жақсы ниет, жылы жүрек адамға зиян келтірмейді, біреудің көңілін түсірмейді, арадағы сыйластықты бұзбайды. Тура мағынасына қарасақ, «көңілді жықпайды», «көйлекті жыртпайды» деп, ешқандай бүліншілік жоқ екенін білдіреді. Астарлы мағынасы — адам ойы таза, сөзі мен ісі жұмсақ болса, ол өзгеге де, өзіне де кесірін тигізбейді. Мұнда кішіпейілділік, әдеп, сабыр мен ізгі ниет дәріптеледі.
Образдар мен теңеулер
«Көңіл» — адамның ішкі әлемі, жүрек жылуы. «Көйлек» — сыртқы тазалық пен көрінер бейне. Көңілді жықпау — адамның жанын ауыртпау, ренжітпеу деген ишара. Көйлек жыртпау — ұсақ-түйекпен де зиян келтірмеу, инабатты болу дегенді білдіреді. Осы екі образ арқылы халық жақсы адамның мінезін тым нәзік әрі жарасымды етіп көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдармен сөйлескенде, қызметте, отбасында, әлеуметтік желіде де орнымен қолдануға болады. Мысалы, біреу біреуге ауыр сөз айтпай, сыпайы жауап берсе, «көңілдің жықпас, көйлек жыртпас» деп оның әдепті, зиянсыз мінезін мақтауға болады. Қазір де бұл сөз өзекті: кішкентай ғана қатқыл сөздің өзі көңілге дақ түсіретін заманда, жұмсақ сөйлеу — үлкен мәдениет.