Еңбек өмірді ұзартады,
Ұят бетті қызартады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек еткен адам өмірін мәнді, ретімен өткізеді, ал ұятты сезіну адамды арсыздықтан тежеп, бетке қызару, яғни қысылу күйін тудырады. Астарлы мағынасы — еңбек адамды сергек, мақсатты, пайдалы іске баулиды, сол арқылы оның ғұмыры берекелі әрі ұзақ сияқты көрінеді. Ал ұят адамға ішкі тежеу болып, жаман қылықтан сақтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өмірді ұзартады» дегені тек жыл санын емес, өмірдің сапасын, берекесін білдіреді. «Ұят бетті қызартады» тіркесі адамның ар-ожданға қарсы іс істегенде қысылып, ұялуын бейнелейді. Қазақ танымында ұят — тәрбиенің, адамдықтың белгісі. Сондықтан бұл жерде еңбек пен ұят бір-бірін толықтыратын екі қасиет ретінде көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал оқуға, жұмысқа, кәсіпке, өз-өзіңді тәрбиелеуге қатысты жиі айтылады. Мысалы, жас маман уақытын босқа өткізбей, өз дағдысын дамытып, адал еңбектенсе, ол табысқа жетеді. Ал өтірік айту, жауапкершіліктен қашу сияқты істер адамды ұялтады әрі беделін түсіреді. Сондықтан мақал еңбекқорлық пен ұятты қатар ұстап, дұрыс өмір сүруге үндейді.
Uıat betti qyzartady.