Ар қиналмай, жан қиналмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ар қиналмай, жан қиналмайды деген мақал адамның ішкі ары таза, ұяты ояу болса, ол міндетті түрде қиындықты да көреді деген ойды білдіреді. Яғни адам адал болуға, дұрыс жолда жүруге тырысқанда, кейде намысы қысылады, жүрегі ауырады, бірақ сол сынақ оны шыңдайды. Тура мағынасында ар мен жан қатар айтылғанымен, астарында: ар сақтау оңай емес, арлы адам кейде өзіне де, өзгеге де талап қояды деген терең мән жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ар» — адамдық қадір, ұят, намыс; «жан» — адамның ішкі дүниесі, сезімі, жүрек күйі. Мұнда ар мен жан бір-бірімен тығыз байланыста көрсетілген. Ар қиналса, яғни адам ар-ұят таразысына салынса, жан да тыныш тұрмайды. Бұл образ адам мінезінің нәзік тұсын, рухани күресін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір қызметкер жұмысында әділ боламын деп, бастықтың орынсыз талабына қарсы шығады. Сол кезде оның ары тыныштық бермей, жанын қинауы мүмкін, бірақ ол шындықты таңдағандықтан, кейін өзіне құрметі артады. Адалдық жолы әрдайым жеңіл емес, бірақ адамды биік етеді.