Көңілдегі құпияны
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ішіндегі сырды жасыру оңай емес екенін айтады. Көңілде сақталған құпия кейде көзқарас, мимика, қимыл арқылы білініп қояды. Ал көп сөйлеген адамның да шын ойын сөзі, сөз саптауы, артық айтып қоюы әшкерелейді. Яғни тілін де, көңілін де тежей білмеген кісі өз құпиясын өзі байқатып қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көзің айтып қояды» деген тіркес — көздің жан дүниенің айнасы екенін білдіреді. Адамның қуанышы, реніші, үрейі көзінен көрінеді. Ал «көп сөйлесең күмпілдеп» дегені — орынсыз көп сөйлеу бос кісінің ісі екенін меңзейді. «Күмпілдеу» сөзі сөздің салмақсыз, ретсіз шығуын бейнелейді. Демек, артық сөз адамның абыройын да, құпиясын да ашып қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не күнделікті қарым-қатынаста өте өзекті. Кей адам ішкі сезімін жасырамын дейді, бірақ түрінен немесе жазған сөзінен бәрі байқалып қалады. Мысалы, бір қызметкер басшыдан қорқып тұрғанын айтпаса да, сөйлеген кезде даусы дірілдеп, көзі тайқып кетсе, көңіл күйі бірден білінеді. Сондықтан бұл мақал ұстамды болуға, сөзді ойланып айтуға үйретеді.
Kóziń aıtyp qoıady.
Kóp sóıleseń kúmpildep,
Sóziń aıtyp qoıady.