Қайырымы жоқ байлықтан не пайда,
Әділдігі жоқ бектіктен не пайда?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай мол көрінген нәрсенің шын құны жоқ екенін айтады. Байлық қайырымға, адамға пайдасы тиетін ізгілікке жұмсалмаса, оның қадірі аз. Сол сияқты билік те әділдікке құрылмаса, елге береке әкелмейді. Яғни мал-мүлік те, лауазым да өздігінен құнды емес, оларды адамгершілік пен әділ мінез ғана мәнді етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байлық» — тек ақша мен дүние емес, мол мүмкіндік пен дәулеттің белгісі. Ал «бек» — ел басқарушы, билік иесі, ықпалды адам. Ақындық ой байлықты да, билікті де таразылап, олардың өлшемі қызметінде екенін көрсетеді. Қайырымсыз байлық — берекесіз қазына, әділсіз бектік — жұртты қинайтын зорлық. Сондықтан мақал дүние мен биліктің адамдық қасиетке бағынышты екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді мансап, ақша немесе ықпалға ғана сүйеніп, елге пайда келтірмейтін адамдарға қатысты қолдануға болады. Мысалы, кәсіп иесі қызметкерлеріне әділ жалақы төлеп, көмектессе — оның байлығы қадірлі; ал тек пайда қуып, ешкімге жәрдемі тимесе — ондай байлықтың мәні аз.
Ádildigi joq bektikten ne paıda?