Төле бидей әділ жоқ,
Айтқан сөзінде кәдік жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал Төле бидің ел ішіндегі ең әділ, ең турашыл би болғанын дәріптейді. «Әділ жоқ» дегені — оның шешімі халыққа қиянатсыз, таразысы тең болғанын білдіреді. Ал «айтқан сөзінде кәдік жоқ» дегені — сөзіне күмән келмейтін, уәдесі мен үкімі берік, шындыққа сай кісі екенін көрсетеді. Астарлы мағынасы: елге басшы, сөзге тоқтар адам ең алдымен әділдігімен бағаланады. Сөзі мен ісі қабысқан жан ғана жұрттың сеніміне ие болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы Төле би — тек тарихи тұлға емес, әділдік пен даналықтың символы. «Кәдік жоқ» деген тіркес сөздің мүлтіксіз, мінсіз, сенімді екенін бейнелейді. Халық би сөзін таразыға теңеп, оның әр шешімін шындық өлшемі ретінде қабылдаған. Сондықтан бұл жолдар биік парасатты, таза мінезді кісіні үлгі етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адал басшыға, әділ мұғалімге не шыншыл адамға қарата айтылады. Мысалы, жұмыста әділ шешім шығарып, ешкімге бұрмайтын жетекші туралы «Төле бидей әділ, айтқан сөзінде кәдік жоқ» деп айтуға болады. Бұл — сенім мен әділдікті жоғары қоюдың белгісі.
Aıtqan sózinde kádik joq.