Ақ пейілдің
аты озып, тоны тозбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ақ пейіл адам әрдайым ел алдында сыйлы болып, ісі де, жолы да алға басады деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұндай адамның аты озғандай, яғни беделі артып, мерейі үстем болады; тоны тозбайды, яғни тіршілігі берекелі, ырысы кемімейді. Астарлы мағынасы — жақсы ниет, адал көңіл, кеңдік пен мейірім адамның өмірін көркейтеді. Біреуге шын ықыласпен қараған жанның аты жақсы аталып, еңбегі еленеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат озып» деген тіркес — жарыста алға шығу, абырой табу деген бейнелі ұғым. Ал «тон тозбайды» — адамның несібесі таусылмай, тұрмысы күйремей, қадірі сақталады деген ишара. Қазақ ұғымында тон — тіршіліктің, жылулықтың, тұрмыстың белгісі. Яғни ақ пейілдің сыртқы байлығынан гөрі, ішкі тазалығы оның шын қорғаны екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адал, мейірімді, көпке көмегі тиетін адамдарға қатысты жиі қолданылады. Мысалы, жұмыста әріптестеріне үнемі қолдау көрсетіп, ешкімнің көңілін қалдырмайтын қызметкерді жұрт жақсы көреді, басшылық та оған сенім артады. Сол адамның беделі өсіп, еңбегі бағаланады — бұл мақалдың бүгінгі өмірдегі мәні.
aty ozyp, tony tozbaıdy.