«Қарағым» деген жылы сөз,
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жылы сөздің адамға тигізер әсері зор екенін айтады. Тура мағынасында, бір ауыз «қарағым» деген сөз киім сияқты денені қыздырмаса да, адам жүрегіне жылу береді. Астарлы мағынасы — мейірімді, ілтипатты сөз кейде үлкен көмектен де құнды: ол көңілді көтереді, жан жарасын жеңілдетеді, адамды жақындатады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тон» — сыртқы жылу беретін киімнің бейнесі. Ал «жанды жылыту» — адамның ішкі күйін, көңілін, рухын жұбату деген ұғым. Яғни сөз бен киім салыстырылып, сыртқы жылу мен ішкі жылудың айырмасы көрсетілген. «Қарағым» — қазақ тіліндегі еркелету, қамқорлық білдіретін нәзік үн.
Қазіргі өмірде
Қазір де дөрекі сөзден гөрі жұмсақ, жылы сөйлеу қарым-қатынасты түзейді. Мысалы, жұмыста шаршап жүрген әріптеске «қарағым, шаршап қалыпсың, аздап демал» десең, ол өзін бағаланғандай сезінеді. Осындай қарапайым сөз адамның көңілін көтеріп, арадағы сыйластықты күшейтеді.
Ton bolyp tóndi jylytpasa da,
jandy jylytady.