Сыпайы сырын жасырмас,
Пұшық мұрнын жасырмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сыпайы, көреген адам өз ойын, ниетін, ішкі сырын орынсыз жасырып жатпайды; ал «пұшық мұрын» қалай болса да жасырынбай көрініп тұратыны сияқты, адамның шын болмысы да байқалып қалады. Астарлы мағынасы — адам мінезі, ниеті мен шынайы қалпы көп ұзамай сыртқа шығады. Сыпайы кісі сөзінде де, ісінде де ашық, бірақ әдептен аспайтын болады. Ал жасандылықпен бүркемеленген кемшілік не пиғыл бәрібір танылып қалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сырын жасырмас» деген тіркес адамның ішкі әлемі мен ниетін білдіреді. «Пұшық мұрын» — айқын көрінетін белгі, оны қанша жасыруға тырыссаң да, бәрібір байқалатынын меңзейді. Мұнда мұрынның сыртқы пішіні адам мінезінің жасырынбайтын шындығына теңеліп тұр. Яғни халық шындықты сырт келбетке қарап та, сөз бен қылыққа қарап та тануға болатынын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де адамның шынайылығын бағалауға қатысты қолданылады. Әсіресе әлеуметтік желіде өзін басқа қырынан көрсеткісі келетіндерге байланысты орынды айтылады: уақыт өте адамның шын мінезі бәрібір білінеді. Мысалы, бір қызметкер өзін өте сыпайы етіп көрсеткенімен, әріптестеріне үнемі дөрекі болса, «сырты жылтыр, іші басқа» екені байқалып қалады. Сондықтан бұл мақал адамды ашық, адал, бірбеткей болуға үндейді.
Pushyq murnyn jasyrmas.