Бермегенді беріп ұялт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу саған ештеңе бермесе де, өзің оған сый-құрмет көрсетіп, қолыңнан келгенін ұсын. Астарлы мағынасы: сараңдық пен тар пейілділікке жауап ретінде жомарттық таныту, кісіні ізгілікпен жеңу керек. Мұнда адамды ұялту — кек алу емес, оның мінезін ойландыру, жақсы амалмен тәрбиелеу деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
«Бермеген» сөзі — сараң, қолы қысқа, кеңдік көрсетпеген адамды білдіреді. «Беріп ұялт» дегені — сөзбен шаптықпай, ісімен, жомарттығымен қарсы жақтың ұсақтығын сезіндіру. Қазақ танымында бұл — биіктік пен мәрттіктің белгісі: қолда барды қызғанбай беру, алғыс пен абырой жинау. Яғни, жомарттық кейде ең өткір жауаптан да күшті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тұрмыста да, жұмыста да қолдануға болады. Мысалы, көрші адам бірде көмектеспей, салқын қараса да, сіз оған қонаққа барғанда дәм ұсынып, амандық сұрап, ізет көрсетесіз. Сонда ол өз мінезін ойланып, жұмсара түсуі мүмкін. Бұл мақалда кекшілдік емес, мәдениетпен жауап беру үлгісі насихатталады.