Күш есіктен кірсе,
Әділдік түндіктен шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үйге күшпен кірген нәрсе есіктен енеді, ал әділдік сол үйдің түндігінен, яғни биіктен, жарықтан көрініп шығады. Астарлы мағынасы: зорлық пен күшке сүйенген іс ұзаққа бармайды, ал әділдік, ақиқат және адал шешім бәрінен жоғары тұрады. Халық мұнда күштің емес, әділдіктің жеңетінін меңзейді. Қандай дау, тартыс, талас болса да, оны күшпен емес, әділ жолмен шешу керек.
Образдар мен теңеулер
«Есіктен кіру» — істің басталуы, сыртқы қысым, зорлықтың енуі. «Түндіктен шығу» — үй ішін жарыққа шығару, ашықтық пен шындықтың көрінуі. Есігі төмен, түндігі биік қазақ үйінің бейнесі арқылы мақал адам өмірін де танытады: төменнен енген күш үстем көрінгенімен, жоғарыдан көрінетін әділдік бәрібір үстемдік алады. Бұл — шындықтың биіктігін танытатын көркем теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды дау-жанжал, жұмыс орнындағы әділетсіздік, не отбасылық келіспеушілік кезінде айтуға болады. Мысалы, бір мекемеде басшы шешімді тек күшпен, бұйрықпен емес, бәрінің уәжін тыңдап, әділ таразылап қабылдаса, ұжымда сенім артады. Демек, әділдік бар жерде береке де, тыныштық та болады.
Ádildik túndikten shyǵady.