Ақта қара жоқ,
Қараға шара жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түстің ішінен қараны, қараның ішінен ақты таба алмайсың. Астарлы мағынасы — кей нәрсе табиғатынан, болмысынан өзгермейді, оған қарсы келіп, орынсыз дауласпау керек. Бір істің ақиқаты анық болса, оны бұрмалау қиын; ал бір жағдайға шара жоқ болса, оны сабырмен қабылдаған жөн. Яғни, өмірде кейде ақ пен қарадай айқын шындық болады, кейде тығырықтан шығатын амал болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақ» пен «қара» — тек түс емес, айқындық пен мүмкін еместіктің бейнесі. «Ақта қара жоқ» дегені — таза нәрседен кір іздеу бос әурешілік екенін аңғартады. Ал «қараға шара жоқ» — тығырыққа тірелгенде амалдың таусылатынын білдіреді. Халық бұл арқылы дүниенің кей тұсында дәлдік пен әділдік қажет екенін, ал кей тұсында тағдырға, жағдайға сабыр керек екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дәлелденген шындықты мойындамай, артық сөз айтатын адамдарға қатысты қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында құжаттың бәрі дұрыс тексеріліп, қате жоқ болса, біреу «бәрібір бір жері бұрыс шығар» деп күдіктене берсе, оған осы мақал айтылады. Бұл — орынсыз күмәнданба, ақиқат айқын болса, оны жоққа шығара алмайсың деген ескерту.
Qaraǵa shara joq.