Сақалыңа сенбе,
Ар-ожданыңа сен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сыртқы көрінісіне, жасына не беделіне емес, ішкі тазалығы мен адамгершілігіне сену керек екенін айтады. Тура мағынасында сақал — ер адамның жасын, сыртқы келбетін білдіреді. Бірақ мақалдың астарында: «сыртқы белгі алдамшы, нағыз өлшем — ар-ождан» деген ой жатыр. Яғни адамды әдемі сөзімен, түрімен емес, ұятымен, адалдығымен, жауапкершілігімен бағалау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сақал» — жастың, көріністің, сыртқы абыройдың символы. Ал «ар-ождан» — адамның ішкі әлемі, намысы, ұяты, рухани тазалығы. Халық сақалды тек жастың белгісі ретінде алып, оның алдамшы болуы мүмкін екенін меңзейді. Сол арқылы адамға: «сыртқы кейіпке емес, жүректегі әділдікке сүйен» деген терең тәрбие береді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды адамды лауазымына, киіміне, әлеуметтік желідегі беделіне қарап асыра мақтамау керек дегенде қолдануға болады. Мысалы, біреудің сөзі салмақты көрінгенімен, ісі әділетсіз болса, оның сыртқы сенімділігіне емес, шынайы ұстанымына қараған дұрыс. Бұл әсіресе жұмыс таңдауда, дос тануда, басшы бағалауда өте маңызды.
Ar-ojdanyńa sen.