Жайылып төсек, жазылып жастық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның төсегі жайылып, жастығы жазылып, тыныш ұйықтауға, еркін демалуға қолайлы жағдай жасалуы. Астарлы мағынасы — ел ішінің тыныш, тұрмыстың жайлы, көңілдің орнықты болуы. Яғни бір адамның немесе бір әулеттің жағдайы түзелсе, оның тіршілігі де берекелі, еңсесі де биік болады деген ой айтылады. Кейде бұл сөз «жайлы өмір», «мамыражай тұрмыс» ұғымдарымен байланысты қолданылады.
Образдар мен теңеулер
«Жайылып төсек» — тұрмыстың кеңдігі, қонақасы мен қоныстың берекесі, үй ішінің ыңғайлылығы. «Жазылып жастық» — тыныштық, рақат, уайымсыз күй, адамның бой жазып еркінсуі. Қазақ танымында төсек пен жастық тек үй бұйымы емес, тіршіліктің жай-күйін білдіретін белгі. Сондықтан бұл образдар өмірдің қолайлылығын, жан тыныштығын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жайлы тұрмысқа, жағдайы жақсы ортаға немесе қамсыз өмірге қатысты айтылады. Мысалы, қаладағы пәтері кең, жұмысы тұрақты, отбасы алаңсыз адам туралы «оның жайылып төсек, жазылып жастығы бар» деп айтуға болады. Бұл жерде негізгі ой — адамның басындағы ауыртпалық азайып, өмірі жеңілдегені.