Семсер астында серт жүрмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Семсер астында серт жүрмейді» деген мақалдың тура мағынасы — қылыштың, яғни қатер мен зорлықтың астында айтылған уәденің құны жоқ деген сөз. Астарлы мағынасы — адамды қорқытып, күшпен мойындатқан келісім шынайы болмайды. Шын серт еркін оймен, таза ниетпен, өз қалауымен берілгенде ғана берік саналады. Қысыммен айтылған сөзде сенім де, жауапкершілік те әлсіз болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «семсер» — тек қару емес, күш көрсету, қоқан-лоқы, зорлықтың символы. Ал «серт» — уәде, ант, адамдық сөздің беріктігі. Екеуінің қарама-қарсылығы мақалдың мәнін ашады: күш арқылы алынған анттан гөрі, адал жүректен шыққан сөз сенімді келеді. Қазақ танымында сөздің салмағы зор, сондықтан уәде еркіндікте ғана қадірлі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жұмыста біреуді қорқытып, «осыны міндетті түрде істейсің» деп келіскен шешім ұзаққа бармайды, өйткені ондай келісімде шынайы ниет жоқ. Ал түсіністікпен, ашық сөйлесіп жасалған уәде ғана орындалады. Сондықтан бұл мақал адамды зорлықтан гөрі сенім мен сыйластыққа сүйенуге шақырады.