Пейіліңді кеңге сал,
Қырманыңды дөңге сал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды кеңпейілді, жомарт, қолы ашық болуға үндейді. Тура мағынасында — қырманы қуаң, биік, жел өтіндегі дөңге салынса, дән тез кебеді, іс оңай жүреді. Астарлы мағынасы — ниетің де, тірлігің де кең, ашық болсын; тарылмай, сараңданбай, елге пайдаң тисін деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пейіл» — адамның ішкі ниеті, көңіл кеңдігі. «Кеңге салу» — жүректі тар қылмай, өзгеге де орын беру, жақсылыққа жол ашу деген бейне. «Қырман» — еңбекпен жиналған ырыс, несібе; ал «дөң» — биік, ашық жер. Бұл образ өмірдегі істің дұрыс орындалуы үшін де, адам мінезінің көркем болуы үшін де ашықтық керек екенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдарды қысылтаяңда да жомарт болуға, көмектесуден тартынбауға шақырады. Мысалы, біреу жаңа жұмысқа орналасқан танысына тәжірибесін бөлісіп, жол көрсетсе, сол — пейілін кеңге салғаны. Кең пейіл адамға да, ортаға да жылылық береді.
Qyrmanyńdy dóńge sal.