Ауызға келген түкірік -
Қайта жұтса мәкүрік.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ойланбай сөйлеп, не істеп қойған ісін кейін түзету өте қиын болатынын білдіреді. Тура мағынасында ауызға келген түкірік қайта жұтылса, ол жиіркенішті нәрсе болып қалады. Астарлы мағынасында да солай: орынсыз айтылған сөз, ашумен шыққан пікір немесе әдепсіз қимыл кейін ұятқа қалдырады. Сондықтан адам әр сөзін салмақтап, оймен сөйлеуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түкірік» — жағымсыз, керексіз нәрсенің бейнесі. «Қайта жұту» — айтқан сөзді қайтарып алудың, істеген ісіңді өшірудің мүмкін еместігін аңғартады. Ал «мәкүрік» сөзі жиіркеніш, ұят, қолайсыз күйді білдіреді. Яғни, ауыздан шыққан сөзді қайта ішке қайтару қаншалықты жиіркенішті болса, ойланбай айтылған сөз де соншалықты ауыр салдар әкеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, чатта немесе көпшілік алдында сөйлегенде өте орынды. Мысалы, адам ашумен біреуге ауыр сөз жазып жіберсе, оны кейін өшірсе де, көңілде қалған ізін жою қиын. Сондықтан бұл мақал «сөйлер алдында ойлан» деген ескертуді береді.
Qaıta jutsa mákúrik.