Достыққа достық - қарыз іс,
Дұшпаныңа әділ бол.
«Достыққа достық - қарыз іс, Дұшпаныңа әділ бол.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қарым-қатынасындағы әділет пен жауапкершілікті үйретеді. Досқа жасаған жақсылықтың өтеуі бар, яғни шынайы достық өзара қамқорлық, сыйластық, адалдық арқылы нығаяды. «Қарыз іс» дегені — жақсылықты қайтару, достық алдындағы міндетті сезіну. Ал «Дұшпаныңа әділ бол» дегені — өзіңе ұнамайтын адамға да шындықты бұрмаламай, ақиқат өлшемімен қара деген сөз. Яғни кекпен емес, парасатпен әрекет ету керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «достық» пен «қарыз» ұғымдары бір-біріне жақсылықты қайтару, адамдық борышты өтеу мағынасын береді. «Дұшпан» образы жаулықтың белгісі болса да, оған «әділ бол» деуі — ашуға ермей, таразыны тең ұстауды меңзейді. Бұл жерде әділдік адамдық биіктің өлшемі ретінде көрінеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жұмыста, оқу орнында, әлеуметтік ортада өте орынды. Мысалы, досың қиын кезде сені қолдаса, сен де қажет кезде оған көмектесесің — бұл достықтың қарызын өтеу. Ал біреумен келіспесең де, оны жамандамай, нақты фактімен бағалау — дұшпанға да әділ болудың көрінісі.
Dushpanyńa ádil bol.