Талабы жоқ жас ұлан,
Қанаты жоқ құс.
«Талабы жоқ жас ұлан, Қанаты жоқ құс.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Талабы жоқ жас адам алға ұмтылмайды, мақсат қоймайды, сондықтан оның өмірі нәтижесіз өтеді деген ой айтылады. Мұнда «жас ұлан» — болашаққа бастайтын жас буын, ал «қанаты жоқ құс» — ұша алмайтын, яғни өз мүмкіндігін іске асыра алмайтын бейне. Мақалдың астарлы мағынасы: талап, жігер, мақсат болмаса, адам қанша жас, қанша күшті болса да, биікке көтеріле алмайды. Талап — адамның ішкі қозғаушы күші, оны жетістікке жеткізетін негізгі қасиет.
Образдар мен теңеулер
«Құс» пен «қанат» — еркіндік, биіктік, даму белгісі. Қанатсыз құс ұша алмайтыны сияқты, талабы жоқ жас та өмір жолында ілгері баса алмайды. Бұл теңеу адамның табиғи мүмкіндігі бар екенін, бірақ оны іске қосатын күш — ынта мен мақсат екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал оқуға, мамандық таңдауға, еңбекке қатысты жиі қолданылады. Мысалы, студент күнделікті ізденбей, білімін толықтырмай жүрсе, кейін маман ретінде өсуі қиын болады. Сол кезде үлкендер: «Талабы жоқ жас ұлан, қанаты жоқ құс» деп, оны жігерлендіріп, талаптануға шақырады.
Qanaty joq qus.