Барды аямайды,
Жоқты санамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында бары бар адам оны қимай, есептеп-пішпей береді; ал жоқ, жетпісіспеушілік кезінде оны көп сөз қылмайды. Астарлы мағынасы — кеңпейіл, жомарт адам барын аяп отырмайды, ал таршылықта жүрген жан өзінің жоқтығын да дабыра қылмай, сабыр сақтайды. Яғни адамдықтың өлшемі — қолдағыны көтеріп айту емес, барды бөлісе білу, жоқты намыс қылмау.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бар» — тек мал-мүлік емес, жалпы дәулет, мүмкіндік, күш-қуат, білім, уақыт сияқты игіліктердің бәрі. «Аямайды» сөзі жомарттықты, кең көңілді білдіреді. Ал «жоқты санамайды» тіркесі кедейлікті, кемшілікті немесе жетіспеушілікті тізбелеп, елге жария етпеуді меңзейді. Бұл жерде халық байлық пен жоқшылықты адамның ішкі тәрбиесімен байланыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды біреудің көмегін қаскөйлікпен емес, шын ниетпен жасауын айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір отбасы той-томалақта қолындағысын қонаққа аямай, ал қиын күнде жағдайын айтып шағымданбай, сабырмен өмір сүрсе, осы мақал соған дәл келеді. Ол адамды жомарттыққа, ұят пен қанағатқа тәрбиелейді.
Joqty sanamaıdy.