Малым - жаным садағасы,
Жаным - арым садағасы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмірінде құндылықтардың өзара таразысын көрсетеді. Біріншіден, мал-мүлік, дүние адамға қажет, бірақ ол жанның, яғни өмірдің алдында төмен тұрады. Екіншіден, жаннан да биік нәрсе — ар, намыс, адамдық. Сондықтан адам кейде дүниеден, тіпті өз басының пайдасынан да бас тартып, арын сақтауды, намысын қорғауды ең жоғары міндет санайды. Мағынасы: дүние үшін ар сатылмайды, ал ар үшін жан да қиюға тұрарлық қасиет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы байлық, дүние, табыс деген ұғым. «Жан» — адамның өмірі, тіршілігі. «Ар» — адамгершілік, намыс, ұят, ішкі тазалық. «Садағасы» сөзі құрбан ету, жолында пида қылу дегенді білдіреді. Яғни мақал үш деңгейлі құндылықты салыстырады: малдан — жан қымбат, жаннан — ар қымбат. Бұл халықтың арды бәрінен жоғары қоятын өмірлік өлшемін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адалдық пен намыс мәселесінде қолданады. Мысалы, бір адам көп ақша табу үшін өтірік айтуға, біреуді алдауға немесе заңсыз іске баруға шақырылса, ол: «Маған ондай пайда керек емес, арым таза болғаны маңызды» деп осы мақалдың мәнін ұстанады. Бұл — қысқа пайдадан гөрі абырой мен адамдықты жоғары қоюдың үлгісі.
Janym - arym sadaǵasy.