Жан қиналмай жұмыс бітпес,
Талап қылмай мұратқа жетпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал еңбексіз, қиналыссыз ешбір іс оңай бітпейтінін айтады. Бір мақсатқа, мұратқа жету үшін адамда талап, жігер, табандылық болуы керек. Яғни тура мағынасы — жұмыс пен мақсатқа күш жұмсамай нәтиже шықпайды; астарлы мағынасы — өмірдегі жетістік қиындықты жеңе білетін, тынымсыз ізденетін адамға келеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жан қиналу» тек дененің емес, көңіл мен ойдың да шаршап, сынақтан өтуін білдіреді. «Жұмыс бітпес» дегені — іс өзінен-өзі орындалмайтынын көрсетеді. Ал «талап» сөзі адамның ішкі қуаты, ынтасы, арманға жеткізер мінезі ретінде берілген. «Мұрат» — биік мақсат, асыл арман. Сондықтан мақал өмір жолын күрес пен ізденіс ретінде бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл нақыл қазір де өте өзекті. Мысалы, студент жақсы маман болу үшін тек сабақ тыңдап қана қоймай, күнде қайталап, қосымша оқып, кейде қателесіп барып үйренеді. Сол еңбектің арқасында ғана нәтижеге жетеді. Демек, табысқа бастайтын жол — талап пен төзім.
Talap qylmaı muratqa jetpes.