Арамзада ар болмайды,
Талғамсызда сән болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: арам, пасық адамда ар-ұят болмайды; талғамы жоқ кісіде көркемдік пен үйлесім шықпайды. Астарлы мағынасы — адамның ішкі мінезі мен талғамы оның ісінен, сөзі мен өмір сүру мәнерінен көрінеді. Арсыздық бар жерде сенім де, абырой да болмайды. Сол сияқты талғамсыздық болған жерде сән-салтанат сырттай көрінгенімен, шынайы әдемілік болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арамза» сөзі — айлакер, өз пайдасын ғана ойлайтын адамды білдіреді. «Ар» — адамгершілік, ұят, намыс өлшемі. Ал «талғамсыз» дегені — не жақсы, не жарасымды екенін айыра алмайтын, талғамы қалыптаспаған жан. «Сән» тек киім-кешек емес, жалпы үйлесім, әдеп, мәдениет мәнінде қолданылып тұр. Яғни сыртқы әшекейдің өзі ішкі тәрбиемен қабыспаса, ол әдемі көрінбейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдардың мінезін, таңдауы мен мәдениетін бағалағанда қолдануға болады. Мысалы, біреу қымбат киініп, бірақ өзгеге дөрекі сөйлесе, оның сыртқы сәні бар да, ішкі көркі жоқ деуге келеді. Сол сияқты әлеуметтік желіде өзін сәнді көрсеткісі келетін, бірақ ісінде ұят пен жауапкершілік байқалмайтын адамға да осы мақал сай келеді.
Talǵamsyzda sán bolmaıdy.