Аузы құлып сандықты,
Тіс ашпаса, тіл ашар.
Түйін-түйін сырыңды,
Түбінде келіп шын ашар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның іште сақтаған сыры, ойы, мақсаты түбінде сөз арқылы белгілі болатынын аңғартады. Тура мағынасында аузы жабық сандықты ашу үшін кілт керек болса, астарлы мағынасында адамның ішкі құпиясын ашатын нәрсе — тіл, яғни сөз. Егер адам сақ болмаса, көп сөйлеп қойса, жасырған сыры да, шын ниеті де білініп қалады. Сондықтан мақал тілге ие болуды, орнымен сөйлеуді ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аузы құлып сандық» — іште сақталған сырдың, жабық ойдың бейнесі. «Тіс ашпаса, тіл ашар» деген тіркес адам үндемесе де, сөз бір күні бәрін әшкерелейтінін білдіреді. «Түйін-түйін сыр» — іште байлаулы, күрделі құпия. «Түбінде келіп шын ашар» — уақыт өте келе ақиқаттың бәрібір жарыққа шығатынын меңзейді. Яғни мақал құпияны сақтау оңай емес, шындықты сөз бен іс ашады деген ой айтады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күнде де өте өзекті. Әлеуметтік желіде, жұмыс орнында не отбасында адам көп сөйлеп қойса, ойламаған жерден өз құпиясын өзі әшкерелеп алуы мүмкін. Мысалы, бір қызметкер ішкі жоспарды әріптестеріне айтып қойып, кейін ол ақпарат басшылыққа жетіп қалса, сырдың ашылуы осы мақалдың мәнін дәл көрсетеді.
Tis ashpasa, til ashar.
Túıin-túıin syryńdy,
Túbinde kelip shyn ashar.