Беретін кісі келгенде,
Бес қайнайды қазаным.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал беруге, қонақ күтуге немесе үлкен іске дайындалған адам келгенде, үй иесінің астығы да, асуы да көбейіп, қазан қайта-қайта қайнап, бар ынтасы ояна түсетінін білдіреді. Тура мағынасында — үйде қазан бес рет қайнап, ас пісіп үлгергендей қарбалас күй суреттеледі. Астарлы мағынасы — берекелі, жомарт, қуанышты сәтте адам белсеніп, қолындағысын аямай, барын ұсынуға тырысады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «беретін кісі» — қолы ашық, жомарт, сый-құрметі мол адам немесе сыйлық, несібе әкелетін жан. Ал «қазаным» — үйдің ырысы, дастарқанның молдығы, тіршіліктің қызуы. «Бес қайнайды» деген әсірелеу үй ішіндегі қам-қарекетті, ас-суының көптігін, көңілдің көтеріңкі күйін әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақ күту, той-томалақ, не жақсы хабар күткенде қолданылады. Мысалы, алыс туысы қыдырып келетінін естіген үй иесі азық-түлік алып, дастарқанын әзірлеп, «беретін кісі келгенде, бес қайнайды қазаным» деп әзілдеп айтуы мүмкін. Бұл — жомарттық пен ықыластың белгісі.
Bes qaınaıdy qazanym.