Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа» деген мақал екі түрлі қасиетті салыстырып айтады. Тура мағынасында жүйрік аттың шабысы алысқа жететіні сияқты, жігіттің де шын бағасы намыс пен арды қорғай білуінде деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адам өз күшін, қабілетін босқа шашпай, абыройын, ел алдындағы жауапкершілігін сақтауы керек. Намыс бар жерде жігер де, қайрат та болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік» — тек ат емес, алға ұмтылатын, шаршамайтын, мақсатына жететін қайраттың бейнесі. «Алысқа» сөзі оның мүмкіндігі кең, бағыты ұзақ екенін білдіреді. Ал «жігіт» — ер азаматтың символы, «намыс» — оның ішкі өлшемі, абыройы мен ұяты. Яғни мақал жігіттің шынайы биігі күшінде емес, мінезінде екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Ол адамды мәрт болуға, арын жоғары қоюға үндейді. Мысалы, бір жігіт жұмыс орнында әділетсіздік көрсе де, өтірікке ермей, шындықты айтып, өз ұстанымын сақтайды. Сол кезде оның намысы мен азаматтығы байқалады.