Жау жеңетін жігітті,
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал нағыз жігіттің кім екенін оның сөзінен емес, ісінен тануға болатынын айтады. Жауға қарсы тұрып, елін қорғай алатын ердің белгісі — жарағы, яғни қаруы мен сайлығы; ал дауда, тартыста жеңе білетін адамның белгісі — талабы, ынтасы мен жігері. Мұнда сыртқы көрініс емес, адамның дайындығы, батылдығы және мақсатқа ұмтылысы бағаланады. Астарлы мағынасы: өмірде қиындықты жеңетін жан қайратты, талапты, жауапкершілігі мол болуы керек.
Образдар мен теңеулер
«Жау» — тек соғыс қана емес, кез келген қауіп пен сынақтың бейнесі. «Жарақ» — жігіттің қорғаны, дайындығы, ерлікке әзірлігі. Ал «дау» — сөз таласы, әлеуметтік кикілжің, өмірлік тартыс. «Талап» — білімге, жеңіске, ізгі іске жетелейтін ішкі қуат. Осы екі образ арқылы халық ер азаматтың екі қырын көрсетеді: біреуі — күш пен қорған, екіншісі — ақыл мен жігер.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды тек қабілетіне емес, сол қабілетті қалай дайындап, қалай қолданатынына қарап бағалау керек екенін еске салады. Мысалы, бір жас маман жұмысқа барынша дайындалып, білімін жетілдіріп, табандылық танытса, оны жетістігі мен еңбегі арқылы таниды. Яғни, талапты адам кез келген дауда да, сынақта да алға шығады.
Jaraǵynan tanıdy.
Daý jeńetin jigitti
Talabynan tanıdy.