Қадіріңді білгенге жұмса.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, күшін, білімін, уақыты мен ықыласын оны түсінетін, бағалай білетін жанға жұмсауы керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасында «қадіріңді білгенге жұмса» — еңбегіңді, өнеріңді, жақсы ниетіңді лайық адамға арна деген сөз. Астарлы мағынасы — адамды алдаусыз құрметтейтін, арын сақтайтын, жақсы сөзге лайық ортадан орын табу. «Ар ма?» дегені — ар-ұятты ойлаған адамға айтылған қуат, яғни намысты оятатын сөз. Ал «Бар бол!» дегені — бақыт, ырыс, береке тілеген игі тілек, бірақ оны бәрі бірдей шынайы айта бермейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ар» — адамның ішкі таза өлшемі, совесть, адамдық биігі. «Өлге қуат» тіркесі арлы сөздің жанды жігерлендіріп, рухын көтеретінін аңғартады. «Бар бол!» — тек амандық тілеу емес, адамның қадірін өсіретін, оны биікке бастайтын жылы лебіз. Ал «бәріне зият» сөзі жалған мақтау мен орынсыз тілектің де бар екенін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал еңбегін тегін шашпай, өзін бағалай білетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір маман өзінің тәжірибесін оны түсінбейтін ортада ысырап етпей, білімін бағалайтын ұйымға ауысады. Сонда оның қадірі артып, еңбегі де нәтижелі болады.
«Ar ma? » degen - ólge qýat,
«Bar bol!» degen - bárine zııat.