Әдептілік, ар-ұят -
Адамдық белгісі.
Тұрпайы мінез, тағы жат -
Надандық белгісі.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал адамды адам ететін басты қасиет — әдеп, ар-ұят екенін айтады. Әдепті, ұятты адам өз мінезін, сөзін, ісін бақылап отырады, өзгеге құрметпен қарайды. Ал тұрпайы, дөрекі, мәдениетсіз мінез адамның надандығын көрсетеді. Яғни білімділік тек кітаптан емес, тәртіп пен кісіліктен де байқалады.

Образдар мен теңеулер

Мақалда «адамдық белгісі» мен «надандық белгісі» деген қарсы қою бар. Мұндағы «белгі» — адамның ішкі болмысын танытатын айқын өлшем. Әдептілік ар мен ұятқа, ал тұрпайылық надандыққа телінеді. Бұл арқылы халық сыртқы келбеттен гөрі мінездің, ішкі тәрбиенің маңызды екенін ұқтырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, әлеуметтік желіде біреу басқаға дөрекі сөйлесе, ол оның мәдениетінің төмендігін көрсетеді. Ал сабырмен, сыпайы жауап берген адам өз тәрбиесін танытады. Сондықтан күнделікті өмірде үлкенді сыйлау, кішіге ізет көрсету, орынды сөйлеу — адамдықтың ең дұрыс өлшемі.