Айтпайын десем аузым бар,
Көрмейін десем көзім бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның көргенін, білгенін іште сақтап тұра алмайтынын білдіреді. Тура мағынада адамда ауыз бар, сондықтан сөйлей алады; көз бар, сондықтан көреді. Астарлы мағынасы — шындықты байқап, көңілге түйген адам оны айтпай қала алмауы, яғни ішкі сезім мен ойды жасыру қиын екені. Кейде адам бір нәрсені көріп, оған үнсіз қалуға тырысса да, әділетсіздік не шындық жанын қысып, сөз болып шығады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауыз» бен «көз» — адамның сөйлеуі мен көруінің символы. «Айтпайын десем» дегені — өз-өзін тежеп, сабыр сақтауға ұмтылу. «Көрмейін десем» дегені — байқамауға тырысқанмен, шындықтан қашып құтыла алмау. Яғни бұл жерде дене мүшелері емес, адамның ішкі мінезі, сезімі мен намысы бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шындықты көріп тұрып үндемей қалу қиын жағдайларда айтылады. Мысалы, жұмыста біреудің еңбегін басқа адам иемденіп кетсе, әділ қызметкер оны байқап тұрып, ішінен тына алмай, ақиқатты айтуға мәжбүр болады. Бұл мақал осындай сәттерде адамның адалдық пен шыншылдыққа жақын болатынын көрсетеді.
Kórmeıin desem kózim bar.