Әншейін сұрағанға берсең,
Өзіңді қорлағаның.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр сұрағанға ойланбай бере салудың дұрыс еместігін ескертеді. Тура мағынасында біреу жай ғана сұраған нәрсесін бере беру — өз мүлкіңді, еңбегіңді, қадіріңді бағаламау. Астарлы мағынасы: адам өз орнын, абыройын, шекарасын сақтауы керек; кез келген өтінішке еріп кете беру өзіңді төмендетеді. Сондықтан қай іске де ақылмен қарап, орынды жерде ғана жомарт болу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «әншейін сұраған» дегені — шын мұқтаждықтан емес, жеңілдікпен, сынап немесе әдетпен сұрау. Ал «қорлағаның» сөзі адамның өз қадірін өзі түсіріп алуын білдіреді. Яғни, біреудің орынсыз талабына көне беру, өз еңбегіңді арзандату, өзіңді әлсіз көрсету деген ұғымды береді. Мақал адамның намысын, салмақтылығын алға қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді біреу үнемі қарыз сұрап, қайтармай жүргенде немесе жұмыста біреу өз міндетін саған арта бергенде айтуға болады. Мысалы, әріптесің сенен күн сайын дайын файлыңды сұрай берсе, оған бірден беріп отыру өз еңбегіңнің құнын түсіреді. Мұндайда сыпайы түрде шекара қойып, қажет болса көмектескенмен, өзіңді құрбан етпеу керек.
Ózińdi qorlaǵanyń.