Атты қамшы айдайды,
Ерді намыс айдайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша атты қамшымен жүргізеді, ал астарлы мағынасы бойынша адамды, әсіресе ер жігітті алға жетелейтін күш — намыс екенін айтады. Яғни, жылқыға сыртқы ықпал қажет болса, ер азаматқа ішкі рух, ар-ождан, жауапкершілік керек. Намыс бар жерде адам жалқаулыққа берілмей, өз абыройын сақтауға, ел алдында ұятқа қалмауға тырысады. Мақал ердің әрекеті қорқыныштан емес, намыстан туатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — тіршілікке, қозғалысқа бейім, бірақ жетелеушіні қажет ететін жануардың бейнесі. «Қамшы» — күштеу, бағыт беру, тәртіптің белгісі. Ал «ер» — саналы, намысты, өз ісіне жауап бере алатын адам. «Намыс» қамшының орнын басып тұр: ол сыртқы қысым емес, ішкі жігер. Осы арқылы мақал адам мен жануардың айырмасын да көрсетеді: атты күшпен жүргізсе, ерді армен, абыроймен, мақсатпен жетелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста немесе спортта өзін-өзі қамшылай білетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалуға ерінсе де, ата-анасының үмітін, өз беделін ойлап, уақытында оқуға кіріседі — оны алға жетелеген нәрсе намыс болады. Бұл сөз адамға жауапкершілікпен, жігермен өмір сүруді еске салады.
Erdi namys aıdaıdy.