Қайраңы жоқ көлден без,
Қайырымы жоқ ерден без.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға пайдасы да, қолдауы да жоқ жаннан, сондай-ақ берекесі жоқ ортаның өзінен аулақ бол деген ой айтады. Тура мағынасында қайраңы жоқ көл — тереңдеп, тұрақтайтын жері жоқ, кісіге сүйеу бола алмайтын су. Астарлы мағынасы бойынша, қайырымы жоқ ер дегеніміз — сөзі бар да, ісі жоқ, қажет кезде көмек бермейтін, сенім ақтамайтын адам. Халық мұнда босқа сеніп, үміт күткеннен гөрі, қадірі бар, қайыры бар адамды таңдауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Көл — өмір ортасы, араласатын орта немесе адам мінезін танытатын кеңістік. Қайраң — тірек, таяныш, тұрақ табатын жердің бейнесі. Қайырымы жоқ ер — ер азаматтың сыртқы бейнесі бар, бірақ ішкі мазмұны жұтаң адамды білдіреді. Яғни, мақал табиғаттағы жұтаң көл мен адамдағы жұтаң мінезді қатар алып, екеуінің де пайдасыз болатынын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сенімсіз адаммен серіктес болмау, пайдасы жоқ ортада уақыт жоғалтпау керек деген ойға саяды. Мысалы, біреу үнемі уәде беріп, бірақ жұмыста да, достықта да көмектеспесе, оған арқа сүйеудің қажеті жоқ. Мұндайда адам өзіне тірек болатын, сөзі мен ісі қабысатын жанды таңдағаны дұрыс.
Qaıyrymy joq erden bez.