Ұятын шүберекке түйген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұятын шүберекке түйген» деген тіркес адамда ар-ұят, намыс, ибалық қалмағанын білдіреді. Тура мағынасында бір нәрсені шүберекке түйіп қою сияқты көрінгенімен, астарында өз мінезін, абыройын, адамдық шегін тәрк еткен кісі айтылып тұр. Мұндай адам ұяттан қысылмайды, жөнсіз сөзге, арсыз іске бара береді. Сондықтан бұл сөз көбіне мінезі жүгенсіз, бетінен қайтпайтын, ұятты елемейтін адамға қарата айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шүберек» — қарапайым, құнсыз нәрсенің бейнесі. Ұятты соған түю — ең қымбат адамдық қасиетті арзан заттай көру, мәнін жою деген ишара. Қазақ ұятты адамның ішкі қорғаны, тәрбиенің белгісі деп түсінеді. Ал оны «шүберекке түю» — сол қорғанның сөгіліп, ардың әлсірегенін әсерлі суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл тіркесті қоғамдық әдепті сақтамайтын, әлеуметтік желіде не өмірде жұрттан қысылмайтын адамдарға қатысты қолдануға болады. Мысалы, біреу көптің көзінше дөрекі сөйлеп, өз қатесін мойындамаса, «Ұятын шүберекке түйген екен» деп айтуға болады. Бұл — адамды жөнге шақыратын қатқыл ескерту.