Ар сатып ырыс жинама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға ар-намысын, ұятын, адамдық қадірін дүние мен пайдаға айырбастамауды ескертеді. Тура мағынасында «арды сатып, соның орнына ырыс жинама» деген сөз сияқты көрінеді. Астарлы мағынасы — адал емес жолмен келген байлық, табыс не жетістік адамның беделін түсіреді, ал ардан айырылған адамның ырысы да баянды болмайды. Қазақ түсінігінде ар — ең қымбат қазына, оны ақшаға, мансапқа немесе уақытша пайдаға сатуға болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ар» — адамның ішкі тазалығы, намысы, ұяты, жөн білетіндігі. «Ырыс» — береке, несібе, дәулет. Екі ұғымды қарсы қою арқылы мақал ар мен байлықтың қайсысы биік екенін айқындайды. Яғни, береке тек мол дүниеде емес, адалдықпен келген несібеде болады деген ой айтылады. Арын сақтаған адам ғана шын мәнінде сыйлы, абыройлы болып қалады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам жұмысында жалған құжат жасап, қысқа мерзімді пайда табуы мүмкін, бірақ кейін сенімнен айырылып, беделін жоғалтады. Сондықтан оқу орнында, жұмыста, бизнес пен тұрмыста да адалдықты бірінші орынға қою керек.