Көз көңілдің сырын шертеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да, көңілдегі сезімі көбіне көзінен көрінеді. Бұл мақалдың тура мағынасы — көздің көруге арналған мүше екені, ал астарлы мағынасы — адамның жан дүниесін, шынайы ойын бет әлпеті мен жанарынан тануға болатыны.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» — тек дене мүшесі емес, адамның ішкі әлеміне апарар терезе. «Көңілдің сыры» деген тіркес жасырын ой, ішкі сезім, құпия күйді білдіреді. «Шертеді» сөзі домбыраның күйін шерткендей, көз де жан сырын әуезді түрде ашып қояды деген әсер береді. Осы арқылы халық адамның ішкі шындығы сыртқы келбеттен бұрын жанардан байқалатынын бейнелеп айтқан.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалны бүгінгі күні адамдармен тілдескенде, олардың шынайылығына мән бергенде қолдануға болады. Мысалы, біреу «жақсымын» деп айтқанымен, көзі мұңайып тұрса, оның көңілі орнықпағанын байқаймыз. Жақын адамымыздың жанарынан шаршау не қуаныш сезілсе, оны сөзсіз-ақ түсінуге болады. Сондықтан бұл мақал адамды сыртқы сөзге ғана емес, ішкі күйге де зер салып қарауға үйретеді.