Мәртебең биік болса,
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның беделі, абыройы мен өнегесі биік болса, оны елдің бәрі танитынын білдіреді. Тура мағынасында — мәртебесі жоғары адамды алыстан-ақ байқап, жұрттың оған құрмет көрсететінін айтады. Астарлы мағынасы — адамды мансабы емес, мінезі, ісі, тәрбиесі мен адамгершілігі биік ететінін меңзейді. Аты жақсы шыққан, елге пайдасы тиген, сөзі мен ісі қабысқан жанды жақыны да, бөгдесі де сыйлайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алыстан көреді» деген тіркес — халықтың назарында болу, беделдің көзге бірден түсуі деген ұғым. «Иіліп сәлем береді» дегені — құрмет пен ізеттің белгісі. «Жақының да, жатың да» деп, сыйластықтың тек туысқа ғана емес, барша адамға ортақ екенін көрсетеді. Яғни, шынайы абырой адамның айналасына ықпал етіп, жұртты өздігінен құрметке шақырады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал кәсібінде адал, сөзіне берік, адамдарға сыйлы жанға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдағы дәрігер не ұстаз көп жыл бойы елге шын қызмет етсе, оны жас та, кәрі де көрген жерде сәлем беріп, құрмет тұтады. Бұл — беделдің ең дұрыс жолмен, еңбектің және адамдықтың арқасында қалыптасатынын көрсетеді.
Alystan kóredi.
Jaqynyń da, jatyń da,
Iilip sálem beredi.