Атымды ата да, сыбағамды итке сал.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің атын атап, соған тиесілі сыбағаны итке беру. Астарлы мағынасы: адамға тиесілі нәрсені бермей, құр сөзбен ғана жұбату, сырттай сыйлағансып, іштей қадірін кетіру дегенді білдіреді. Яғни істің шын бағасы сөзбен емес, нақты әрекетпен өлшенеді. Біреудің атын айтып, өз міндетін өтеуден жалтару — алдау мен құр әуейілікке жақын қылық.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «атын атау» — адамды ауызбен құрметтегенсіп, ал «сыбағаны итке салу» — тиесілі несібені аяқасты ету, қадірін түсіру. Ит бейнесі қазақ ұғымында көбіне төмендету, тәртіпсіздік не керекке жарамсыздық реңкін береді. Сондықтан бұл сөз тіркесі шынайы сыйластық пен жалған ілтипаттың айырмасын анық көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазіргі заманда бұл мақал уәде беріп, бірақ іске келгенде адамдардың еңбегін елемейтін жағдайларға сай айтылады. Мысалы, бір басшы қызметкерін мақтап қойып, премияны басқаға берсе, жұрт осы мақалмен оның әділетсіздігін әшкерелейді. Бұл — сөз бен істің қабыспағанын еске салатын ескерту.