Беттің арын белбеуге түйме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Беттің арын белбеуге түйме» деген мақал адамның абыройын, ұятын, намысын ешқашан төмендетпе, қорлама дегенді білдіреді. Тура мағынасында «бет» пен «арды» белбеуге түю мүмкін емес, яғни бұл — астарлы сөз. Халық мұнда адамның бетке ұстар қадірін, ар-ұжданын белдікке байлап тастайтындай арзан нәрсе емес екенін ескертеді. Ар — адамның ішкі тазалығы, абыройы, намысы. Оны жоғалту оңай, ал қайтарып алу қиын.
Образдар мен теңеулер
«Бет» — адамның сыртқы кейпі ғана емес, ел алдындағы беделі. «Ар» — ішкі адамгершілік өлшемі. «Белбеуге түю» — бір нәрсені қолжаулық қылып, оңай алып жүру, ысырып тастау сияқты әсер береді. Осы образ арқылы мақал арды ұсақ-түйекке айырбастамауды, ұяттан аттамауды меңзейді. Яғни кісі өз қадірін де, өзгенің қадірін де сақтауы керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға арсыздыққа барма, абыройды ақшаға не уақытша пайдаға сатпа деген ой салады. Мысалы, біреу өтірік куәлік беріп, досын арашалап қалмақ болса, бұл — арды аяққа басу. Осындайда «беттің арын белбеуге түйме» деп, шындықты айтуға, намысты таза ұстауға үндейді.